test

Text-only Preview

CO⁄RAFYA
GRAF‹KLER
ÖRNEK 1 :
ÖRNEK 2 :
Afla¤›daki grafikte, y›llara göre, Türkiye'nin 6 yafl
Afla¤›daki grafiklerde, dörder bölgesi bulunan ve
üzerindeki toplam nufusu ile bu nüfus içindeki
yüzölçümleri birbirine yak›n olan befl ülkenin böl-
okuryazar kad›n ve erkek say›lar› gösterilmifltir.
gelerine göre elektrik enerjisi tüketimleri gösteril-
mifltir.
Bin kifli
I. Ülke
II. Ülke
50.000
Milyar kwh
Milyar kwh
6 yafl üzerindeki toplam nüfus
45.000
10
10
Okuryazar erkek
8
8
40.000
6
6
Okuryazar kad›n
35.000
4
4
2
2
30.000
0
0
1
2
3
4
1
2
3
4
25.000
III. Ülke
IV. Ülke
20.000
Milyar kwh
Milyar kwh
15.000
10
10
8
8
10.000
6
6
5.000
4
4
2
2
0
1940 1950
1960
1970 1980
1990
0
0
1
2
3
4
1
2
3
4
Y›llar
Bu grafikteki bilgilere dayanarak afla¤›daki
V. Ülke
sonuçlardan hangisine ulafl›lamaz?
Milyar kwh
10
8
A) 1990 y›l›nda okuryazar kad›n ve erkek say›s›
6
birbirine eflittir.
4
B) 1950 – 1960 y›llar› aras›nda, okuryazar erkek-
2
0
lerin say›s›ndaki art›fl kad›nlar›nkinden fazla-
1
2
3
4
d›r.
Ülkelerde tüketilen elektrik enerjisinin büyük
C) 1970 y›l›ndaki okuryazar kad›n say›s›, 1940
bir k›sm›n›n endüstride kullan›ld›¤› kabul edile-
y›l›ndaki okuryazar kad›n ve erkek say›lar›
cek olursa, yukar›da grafikleri verilen ülkelerin
toplam›ndan fazlad›r.
hangisinde endüstri kurulufllar› bölgeler ara-
D) Verilen y›llarda, okuryazar olanlar›n 6 yafl üze-
s›nda di¤erlerinden daha dengeli da¤›lm›flt›r?
rindeki toplam nüfus içindeki pay› sürekli art-
(ÖSS)
m›flt›r.
E) On y›ll›k aral›klarda, okuryazar kad›n say›s›n-
A) I.
B) II.
C) III.
daki en büyük art›fl 1980 – 1990 y›llar› aras›n-
D) IV.
E) V.
da olmufltur.
(ÖSS)
Çözüm:
Çözüm:
Soru kökünde elektrik enerjisi tüketiminin sanayi
Grafik incelendi¤inde; 1990 y›l›ndaki okuryazar
ile ilgili oldu¤u ifade edildi¤ine göre, bölgeleri ara-
kad›n say›s›n›n 16 milyon, okuryazar erkek say›-
s›nda elektrik enerjisi tüketimi fark› en az olan III
s›n›n ise 24 milyon civar›nda oldu¤u görülür. Yani
nolu ülkede endüstri kurulufllar› en dengeli da¤›l-
1990 y›l›ndaki okuryazar erkek ve kad›n say›s›
m›flt›r.
eflit de¤ildir.
Yan›t: A
Yan›t: C
1
Kavram Dersaneleri

GRAF‹KLER
ÖRNEK 3 :
ÖRNEK 4 :
Alt› bölgenin, bir tar›m ürününün 1960 ve 1990 y›l-
Afla¤›daki grafikte, Türkiye’de ç›kar›lan dört ma-
lar› üretimindeki paylar› afla¤›daki grafiklerde gös-
den cevherinin 1960-1995 y›llar› aras›ndaki üre-
terilmifltir.
tim miktarlar› verilmifltir.
1960
1990
!
Demir

Manyezit
VI
VI
V %3
V
%3
X
Bak›r
"
Bor mineralleri
%4
%3
IV
Bin ton
I
IV
I
%9
%28
%10
%28
6000
!
5500
5000
!
II
4500
II
%12
4000
!
X
%13
III
3500
%43
III
X
%48
3000
!
2500
!
!
Yaln›zca grafiklerdeki bilgilerden yararlanarak
X
X
"
2000
"
afla¤›daki yarg›lardan hangisine ulafl›labilir?
"
1500
!
X
"


1000
"
!
X

X

500
"

A) VI. bölgenin üretimdeki pay› 1960 ve 1990 y›l-
"
"

0 ❑

lar›nda ayn› olmas›na karfl›n bu bölgede, 1990
1960 1965
1970 1975
1980
1985 1990
1995
Y›llar
y›l›nda üretim miktar› artm›flt›r.
B) I. ve II. bölgenin üretimdeki paylar› toplam›
Yaln›zca grafikteki bilgilere dayanarak, afla¤›-
1960 ve 1990 y›llar›nda ayn›d›r.
daki yarg›lardan hangisine var›lamaz?
C) Bölgelerin üretimdeki paylar›n›n de¤iflmesine
karfl›n, toplam üretim miktar›nda de¤iflme ol-
mam›flt›r.
A) Verilen y›llarda yaln›zca bor minerallerinin üre-
D) 1960 y›l›na göre 1990 y›l›nda yaln›zca III. ve
timinde sürekli art›fl olmufltur.
IV. bölgelerin üretimdeki paylar› artm›flt›r.
B) 1975-1995 y›llar› aras›nda bak›r üretimindeki
E) Üretimdeki paya göre yap›lan s›ralamada
dalgalanma, manyezit üretimindekinden fazla-
1960 y›l›nda bafltan 3. olan bölge, 1990 y›l›n-
d›r.
da 4. s›raya düflmüfltür.
C) 1995 y›l›ndaki demir üretimi, 1980 y›l›ndaki
(ÖSS)
üretimin iki kat›ndan fazla olmufltur.
D) Verilen y›llar aras›nda, bor mineralleri üreti-
mindeki art›fl, manyezit üretimindekinden faz-
lad›r.
E) Bak›r üretiminde, 1970-1975 y›llar› aras›ndaki
art›fl, 1985-1990 y›llar› aras›ndakinden fazla-
d›r.
(ÖSS)
Çözüm:
Çözüm:
Grafikler incelendi¤inde A, B, C ve E seçenekle-
rindeki yarg›lara ulafl›lamayaca¤› görülür.
A, B, C, D seçeneklerindeki yarg›lara ulafl›l›r. Ba-
k›r üretiminde 1970-1975 y›llar› aras›nda yaklafl›k
D seçene¤indeki yarg›ya ise ulafl›l›r. Zira 1990 y›-
1.400.000 ton art›fl olurken 1985-1990 y›llar› ara-
l›nda, 1960 y›l›ndakine oranla III. ve IV. bölgelerin
s›nda ise 1.800.000 ton civar›nda art›fl olmufltur.
üretimdeki paylar› artm›flt›r. III. bölgenin üretimde-
ki pay› %43’ten, %48’e; IV. bölgenin pay› ise
Bu nedenle 1970-1975 y›llar› aras›ndaki art›fl,
%9’dan %10’a ç›km›flt›r.
1985-1990 y›llar› aras›ndaki art›fltan azd›r.
Yan›t: E
Yan›t: D
Kavram Dersaneleri
2

GRAF‹KLER
ÖRNEK 5 :
Çözüm:
Afla¤›daki grafik, bir ülkede 1993, 1994, 1995 y›l-
(Bu soru iyi bir grafik prati¤i gerektirdi¤inden seçe-
lar›n›n Nisan ve Ekim aylar›nda tar›m, sanayi ve
nekleri tek tek de¤erlendirelim.)
hizmet sektörlerinde çal›flan kifli say›s›n› göster-
mektedir.
A) Bu yarg›ya ulafl›lmaz 1995’te Nisan’a k›yasla
Ekimde artm›flt›r.
Tar›m
Sanayi
Hizmet
Bin kifli
B) Tar›mda art›fl oluyorsa hizmet sektöründe de
art›fl olmal›, azal›yorsa azalma olmal›d›r.
12
11
1993’te tar›mda çal›flan iflçide Nisan’a k›yasla
10
Ekimde azalma olurken, hizmet sektöründe
9
art›fl olmufltur. Bu yarg›ya da ulafl›lamaz.
8
C) Örne¤in 1993’ün Nisan ay›nda tüm çal›flanla-
7
r›n toplam› 20.000 kiflidir. Tar›mda çal›flanlar›n
6
say›s› da 10.000 kiflidir. 10.000, 20.000’in
5
%60’›ndan fazla de¤ildir. Bu yarg›ya da ulafl›-
4
lamaz.
3
D) Hizmet sektöründe üç y›lda da Nisana k›yasla
2
1
Ekimde azalma olmam›fl aksine artma olmufl-
0
tur. Bu yarg›ya da ulafl›lamaz.
1993 1993
1994 1994
1995
1995
Nisan Ekim
Nisan Ekim
Nisan
Ekim
E) Ekim aylar›n›n üçünde de sanayide çal›flanla-
r›n pay› ay›nd›r ve 4.000 kiflidir. Sanayide ça-
Bu grafi¤e dayanarak afla¤›daki genellemeler-
l›flanlar›n pay›n›n toplam çal›flanlar›n içindeki
den hangisine ulafl›labilir?
pay›n›n azalmas› için di¤er sektörde çal›flanla-
r›n say›s›n›n artmas› gerekir. Nitekim 1993
Ekimine k›yasla 1994 ve 1995 Ekimlerinde di-
A) Ekim aylar›nda tar›mda iflgücü gereksinimi sü-
¤er sektörlerde çal›flanlar›n say›s› artt›¤›ndan
rekli azalmaktad›r.
sanayide çal›flanlar›n tüm çal›flanlar içindeki
B) Alt› ayl›k dönemler dikkate al›nd›¤›nda, tar›m
pay› azalm›flt›r.
sektöründe çal›flan kifli say›s›ndaki art›fl ve
Yan›t:E
azal›fllar, hizmet sektöründekine benzemekte-
dir.
C) Söz konusu y›llarda, tar›mda çal›flanlar›n tüm
çal›flanlar içindeki pay›, % 60 'tan fazlad›r.
D) Alt› ayl›k dönemler dikkate al›nd›¤›nda, hizmet
sektöründe çal›flan kifli say›s› giderek azal-
maktad›r.
E) Ekim aylar›nda, üç sektör içinde, sanayide ça-
l›flanlar›n pay› y›ldan y›la azalmaktad›r.
(ÖSS 2000)
3
Kavram Dersaneleri

GRAF‹KLER
ÖRNEK 6 :
Çözüm:
Afla¤›daki grafiklerde dört ya¤ bitkisinin Türki-
A, C, D, E seçeneklerindeki yarg›lar ç›kart›l›r. B
ye'de 1993 ve 1995 y›llar›ndaki ekim alanlar› ve
seçene¤indeki yarg› ise ç›kart›lamaz. Çizgi grafi-
üretim miktarlar› gösterilmifltir.
¤e bak›larak üretim incelendi¤inde sadece ayçiçe-
¤i ve pamuk üretiminde art›fl olmufltur, yani dört
bitkide de üretim art›fl› olmam›flt›r. Örne¤in, m›s›r
Ekim alan› (hektar)
üretimi 1993’te 2.500.000 ton (say›lar›n sonuna
Üretim (ton)
bin eklenmeli) iken 1995’te 2.000.000 civar›na
1993
düflmüfltür.
Bin hektar
Bin ton
800
3000
700
Yan›t: B
2500
600
500
2000
400
1500
300
1000
200
500
100
0
0
M›s›r
Pamuk
Susam
Ayçiçe¤i
Ekim alan› (hektar)
Üretim (ton)
1995
Bin hektar
Bin ton
800
3000
700
2500
600
2000
500
400
1500
300
1000
200
100
500
0
0
M›s›r
Pamuk
Susam
Ayçiçe¤i
Bu grafiklere dayanarak, söz konusu y›llarla il-
gili afla¤›daki yarg›lardan hangisine var›la-
maz?
A) Pamuk ekim alan› ve üretimi artm›flt›r.
B) Dört bitkide de üretim art›fl› olmufltur.
C) Her iki y›lda da birim alandan elde edilen ürün
m›s›rda en çoktur.
D) Her iki y›lda da pamuk ve susam üretiminin
toplam› m›s›r üretiminden daha azd›r.
E) Ayçiçe¤i ekim alan› azal›rken üretimi artm›flt›r.
(ÖSS 2000)
Kavram Dersaneleri
4

GRAF‹KLER
ÖRNEK 7 :
ÖRNEK 8 :
Afla¤›daki tabloda, Türkiye'de 1990 – 1995 y›lla-
Afla¤›daki tabloda, Türkiye'de 1986 – 1993 y›llar›
r› aras›nda türlere göre sa¤›lan hayvan say›s› ve
aras›nda deniz ürünleri, kültür bal›kç›l›¤› ve tatl›su
bu türlerden elde edilen süt miktar› gösterilmifltir.
ürünleri ile ilgili yaklafl›k üretim miktarlar› verilmifl-
tir.
‹NEK
KOYUN
KIL KEÇ‹S‹
Süt
Süt
Süt
1986 1987 1988 1989 1990 1991 1992 1993
Say›
üretimi
Say›
üretimi
Say›
üretimi
(bin bafl) (bin ton)
(bin bafl)
(bin ton)
(bin bafl)
(bin ton)
Deniz
ürünleri
525 563 588 362 270 310 366 440
1990
5890
7900
23700
1150
5350
320
(bin ton)
1991
6100
8600
23200
1130
5270
320
Kültür
1992
6070
8700
22400
1090
5080
308
bal›kç›l›¤› 3,1
3,3
4,1
4,4
5,8
7,8
9,2 12,4
(bin ton)
1993
6030
8900
21500
1050
4990
304
1994
6080
9100
20500
990
4770
290
Tatl›su
ürünleri
40,2 41,8 48,5 42,8 37,3 39,4 40,4 41,0
1995
5880
9200
19200
930
4550
270
(bin ton)
Bu tablodan afla¤›dakilerin hangisiyle ilgili
Yaln›zca bu tablodaki bilgilere dayanarak afla-
bilgi elde edilemez?
¤›daki yarg›lardan hangisine ulafl›lamaz?
A) Hangi hayvan türünün süt veriminin en fazla
A) Kültür bal›kç›l›¤›nda sürekli bir üretim art›fl›
oldu¤u
vard›r.
B) Y›llara göre, hayvan say›s›nda de¤iflme olup
B) En yüksek üretim miktar› deniz ürünlerindedir.
olmad›¤›
C) Tatl›su ürünleri üretiminde, 1988'den 1989'a
C) Y›llara göre, süt üretiminde bu hayvan türleri-
ve 1989'dan 1990'a geçiflte belirgin bir düflüfl
nin paylar›
olmufltur.
D) Y›llara göre bu hayvan türlerinden elde edilen
D) Deniz ürünleri üretim miktar›, 1988 y›l›ndan
toplam süt miktar›
sonra h›zla düflmesine karfl›n, 1993 y›l›nda
E) Y›llara göre, üretilen sütün ne kadar›n›n ifllen-
eski üretim düzeyine ulaflm›flt›r.
di¤i
E) Deniz ürünleri ile tatl›su ürünleri üretimindeki
dalgalanmalar birbirine benzemektedir.
(ÖSS)
(ÖSS 2000)
Çözüm:
Çözüm:
Tablo incelendi¤inde; hayvan türlerine göre; hay-
A, B, C ve E seçene¤indeki yarg›lara ulafl›l›r. De-
van say›s›, süt üretimi ve süt verimi ile ilgili bilgile-
niz ürünlerinin 1993 y›l›ndaki üretimi 440.000 ton-
re ulafl›labilir.
dur. Eski üretimi miktar› (1988 ve önceki y›llarda)
Ancak, tabloda y›llara göre, üretilen sütün ne ka-
500.000 tondan fazlad›r. Yani 1993’te üretim eski
dar›n›n ifllendi¤ine dair bilgi yoktur.
düzeyine ulaflmam›flt›r.
Yan›t: E
Yan›t: D
5
Kavram Dersaneleri

GRAF‹KLER
ÖRNEK 9 :
Bir yerin toplam nüfusunun, o yerin yüzölçümüne
bölünmesiyle aritmetik nüfus yo¤unlu¤u; tar›mla
u¤raflan nüfusunun, tar›m alanlar› yüzölçümüne
bölünmesiyle tar›msal nüfus yo¤unlu¤u elde edi-
lir. Bir bölgede aritmetik nüfus yo¤unlu¤unun ta-
r›msal nüfus yo¤unlu¤undan düflük olmas›, o böl-
gede tar›ma ayr›lan alan›n az oldu¤unu gösterir.
Bölge
Aritmetik nüfus
Tar›msal nüfus
yo¤unlu¤u
yo¤unlu¤u
I
70
73
II
68
67
III
67
87
IV
69
75
V
68
50
Yukar›daki bilgilere göre, bu befl bölgeden
hangisinde tar›ma ayr›lan alan di¤erlerine gö-
re daha azd›r?
A) I
B) II
C) III
D) IV
E) V
(ÖSS)
Çözüm:
Soru kökündeki “aritmetik nüfus yo¤unlu¤unun ta-
r›msal nüfus yo¤unlu¤undan düflük olmas›, o böl-
gede tar›ma ayr›lan alan›n az oldu¤unu gösterir”
yarg›s› sorunun çözümünde anahtard›r.
Tar›ma ayr›lan alan›n azl›¤› soruldu¤undan II. ve
V. bölge yan›t olamaz. I., III. ve IV. bölgelerden
aritmetik nüfus yo¤unlu¤unun, tar›msal nüfus yo-
¤unlu¤una oranla en az oldu¤u bölge ise III. böl-
ge oldu¤undan;
Yan›t: C
Kavram Dersaneleri
6