WAYANG KULIT GEDEK

Text-only Preview


WAYANG KULIT GEDEK
DI NEGERI KEDAH DARUL AMAN
SATU KAJIAN STRUKTUR PERSEMBAHAN













BOON JONG FOOK











UNIVERSITI SAINS MALAYSIA
2007


WAYANG KULIT GEDEK
DI NEGERI KEDAH DARUL AMAN
SATU KAJIAN STRUKTUR PERSEMBAHAN








oleh













BOON JONG FOOK
















Tesis diserahkan untuk memenuhi
keperluan bagi Ijazah Sarjana Sastera

Mei 2007

PENGHARGAAN

Tesis ini berjaya disempurnakan berkat bantuan serta pertolongan dan kerjasama
dari pelbagai pihak.

Pertama sekali, sekalung jutaan terima kasih yang tidak terhingga
dirakamkan kepada Yang Berbahagia, Prof. Dato’ Dr. Mohd. Ghouse Nasuruddin,
selaku penyelia utama saya. Kepercayaan dan keyakinan beliau terhadap saya
merupakan faktor yang menguatkan daya tahan saya untuk terus menyiapkan
tesis ini. Saya tersangatlah insaf, seandainya kekuatan mental dan fizikal yang
tidak cukup kuat sudah pasti saya tidak akan mampu mara sampai ke titik ini.
Segala tunjukajar, nasihat, bimbingan serta sokongan beliaulah telah berjaya
mendorong sehingga tesis ini berjaya dihasilkan. Selain dari itu, tanda terima
kasih yang sama juga dikalungkan kepada Penyelia kedua saya iaitu Allahyarham
Dr. Jamaludin bin Osman yang telah memberi segala bantuan dan nasihat yang
amat berharga sepanjang proses penyiapan tesis ini, sebelum beliau pergi
meninggalkan kita buat selama-lamanya.

Keduanya, tanda penghargaan saya dirakamkan kepada Kementerian
Pelajaran Malaysia kerana membiayai pengajian saya. Tidak dilupakan kepada
Perpustakaan Universiti Sains Malaysia, Perpustakaan Awam Negeri Kedah,
Perpustakaan Muzium Negeri Kedah, Perpustakaan Akademi Seni Kebangsaan
dan Perpustakaan Pejabat Kebudayaan, Kesenian dan Warisan Negeri Kedah

ii

kerana membenarkan saya mentelaah dan mendapat bahan rujukan untuk
pengajian ini.

Ketiganya, saya ingin tujukan penghargaan kepada semua kumpulan
wayang kulit gedek di Negeri Kedah yang telah membenarkan saya menemubual
dan mengikuti persembahan mereka. Ini terutama sekali kumpulan Wayang kulit
Seri Asun, dibawah pimpinan Pak Majid. Seterusnya, Pak Lah dari Kumpulan Seri
Macang dan tidak lupa, Pak Ku Sudin dari Kumpulan Seri Wang. Mereka inilah
merupakan informan utama saya dan saya amat terhutang budi.kepada mereka
selaku pemimpin serta ahli-ahli kumpulan lain yang senantiasa membantu dan
bekerjasama serta memberi maklumat yang penting. Tanpa kerjasama ini sudah
pasti informasi yang diterima tidak seberapa dan tawar, malah cetek halnya.

Pengakhirkata, sejambak tanda terhutang budi dan terima kasih ditujukan
kepada setiap individu atau informan, samada secara langsung atau tidak
langsung yang telah menyumbang ke arah penyempurnaan tesis ini yang tidak
mampu saya perturunkan satu persatu di sini. Penghargaan paling istimewa juga
ingin saya tujukan kepada keluarga saya yang telah membantu dan memberi
sokongan sepanjang penulisan tesis ini. Di atas kesabaran dan kesetiaan,
diucapkan jutaan terima kasih.

This thesis is specially dedicated to my beloved father, the late Mr. Boon Ah Choy,
PJK.

iii

JADUAL KANDUNGAN











Muka Surat


Penghargaan ii

Jadual
Kandungan
iv

Senarai
Contoh
Petikan
Muzik
viii

Abstrak









ix

Abstract









xi


BAB 1
:
PENGENALAN






1.1
Pengenalan
Umum
1

1.2
Isu dan Permasalahan Wayang Kulit



2

1.3
Kajian
Ini
10

1.3.1
Lataran
Sejarah
12

1.3.2
Masalah
Kajian






15

1.3.3
Objektif
Kajian 18

1.3.4
Kenyataan
Hipotesis 19

1.3.5


Kaedah
Penyelidikan 19

1.4
Kerangka
Bab 23

1.5
Rumusan

24











BAB 2
:
SEJARAH WAYANG KULIT GEDEK







2.1
Pengenalan
26

2.2
Hubungan
Siam
dengan
Kedah
28


iv

2.3
Nang
Talung
sepintas
lalu
39


2.4
Latar belakang kumpulan Wayang Kulit Gedek di Negeri
Kedah
47



2.4.1 Kumpulan Wayang Kulit Seri Asun


49



2.4.2 Kumpulan Wayang Kulit Seri Machang

53



2.4.3 Kumpulan Wayang Kulit Seri Wang


55


2.5
Rumusan







56


BAB
3 : PERSEMBAHAN
WAYANG KULIT GEDEK

3.1
Pengenalan
58


3.2
Kelengkapan Persembahan Wayang Kulit Gedek

60

3.2.1
Dalang 61

3.2.2
Gambar
Watak
66



3.2.3 Cerita






74

3.2.4
Pemuzik
Wayang
Kulit
Gedek
80

3.2.5
Panggung
atau
pentas wayang kulit gedek dengan



Peralatannya





83

3.3
Struktur
Persembahan
wayang kulit gedek


90

3.3.1
Pra

Persembahan
90

3.3.2
Persembahan 98

3.3.3
Tamat
Persembahan 112


3.4
Tujuan Persembahan wayang kulit gedek


114

3.4.1
Sembah
Guru 114



3.4.2 Melepas Niat atau Membayar Nazar


118

3.4.3
Pertunjukan
Amal
atau
hiburan
121

v



3.4.4 Wayang Kulit Gedek untuk berkempen

122

3.4.5
Pengacara
Majlis
124


3.5
Rumusan







127


BAB 4

:
ELEMEN MUZIK DALAM WAYANG KULIT GEDEK


4.1
Pengenalan
130


4.2
Elemen Muzik dalam Persembahan Wayang Kulit Gedek
133

4.2.1
Alat
Muzik
wayang
kulit
gedek
135

4.2.1
(a)
Kategori
Erofon





i.
Serunai 136

4.2.1
(b)
Kategori
Membranofon

i.
Geduk
139

ii.
Gedumbak
140

4.2.1
(c)
Kategori
Idiofon





i.
Tetawak




141

ii.
Mong
143

iii.
Kesi
144

4.2.1
(d)
Alat
tambahan
145

4.2.2 Repertoire Muzik ensembel wayang kulit gedek
146

4.2.2 (a)
Lagu buka panggung


146

4.2.2
(b)
Lagu
Maharisi 148

4.2.2 (c)
Lagu Phrai Na Bot


149

4.2.2 (d)
Lagu Pemberitahu Cerita

151

4.2.2 (e)
Lagu berjalan kasar


153

vi

4.2.2 (f)
Lagu berjalan biasa


154

4.2.2
(g)
Lagu
perang
155

4.2.2 (h)
Lagu penutup



156





4.2.3 Fungsi Ensembel Muzik wayang kulit gedek

158


4.3
Muzik Vokal dalam wayang kulit gedek


163


4.4
Rumusan







169


BAB
5 : PENUTUP



5.1
Pengenalan
172

5.2
Ringkasan
dan
kesimpulan
keseluruhan
tesis
173

5.3
Masa
depan
wayang
kulit
gedek
178


5.4
Masalah yang dihadapi oleh penggiat



182

5.5
Cadangan
pengabadian
185


5.6
Bidang penerokaan selanjutnya
192

5.7
Rumusan







195



BIBLIOGRAFI








198



LAMPIRAN-LAMPIRAN :


LAMPIRAN A
:
Gambar-gambar foto

LAMPIRAN B
:
Cerita Wayang Kulit Gedek






vii

SENARAI CONTOH PETIKAN MUZIK














Contoh Petikan Muzik 4.1 :
Lagu Buka Panggung


147

Contoh Petikan Muzik 4.2 :
Lagu Maharisi



149

Contoh Petikan Muzik 4.3 :
Lagu Phrai Na Bot


151

Contoh Petikan Muzik 4.4 :
Lagu Pemberitahu Cerita

153

Contoh Petikan Muzik 4.5 :
Lagu Berjalan Kasar


154

Contoh Petikan Muzik 4.6 :
Lagu Berjalan Biasa


155

Contoh Petikan Muzik 4.7 :
Lagu Perang



156

Contoh Petikan Muzik 4.8 :
Lagu Penutup



157



viii

WAYANG KULIT GEDEK DI NEGERI KEDAH DARUL AMAN
SATU KAJIAN STRUKTUR PERSEMBAHAN


ABSTRAK

Wayang Kulit Gedek merupakan sebuah teater tradisional yang berasaskan
bayang. Bayangan yang terhasil setelah cahaya dipancarkan ke atas figura-
figura kulit yang diukir mengikut kehendak penceritaannya, dan ia terhinggap pada
kain putih yang direnggang untuk menampan bayangan tersebut.
Negeri Kedah Darul Aman boleh dikatakan agak istimewa kerana seni
persembahan yang dikenali sebagai “Wayang Kulit Gedek” ini hanyalah boleh
didapati di sini, walaupun dari tinjauan telah didapati ia sebenarnya adalah versi
asalnya dari Nang Talung, yang merupakan seni persembahan tradisional yang
berasaskan bayang yang agak popular di Thailand Selatan. Kajian ini telah
berjaya menjejakki 3 (tiga) buah kumpulan wayang kulit gedek di Negeri Kedah,
dan dari jumlah ini hanyalah sebuah kumpulan yang paling aktif. Dengan
pewarnaan setempat yang merangkumi aspek-aspek bahasa, cerita, repertoire
muzik dan lain-lain elemen yang berkaitan, ia telah berjaya membina suatu
penampilan yang agak unik. Dengan susur galur aspek-aspek pensejarahan yang
telah disingkap dengan menjejakki dokumen-dokumen yang diperolehi telah
mengukuhkan lagi dapatan bahawa ia adalah sebenarnya dipengaruhi oleh Nang
Talung kerana masih kedapatan amalan-amalan seperti asalnya. Ini terbukti
kerana pengaruh-pengaruh tersebut masih menunjangi setiap segmen
persembahannya walaupun sesetengahnya telah dicuba diubahsuai untuk
menjadikannya lebih “tempatan” halnya. Penstrukturan persembahannya ternyata

ix

Document Outline

  • MUKA DEPAN
  • Penghargaan
  • Isi Kandungan
  • Abstrak
  • Bab 123(r)